Door Jos de Jong - NLMagazine, Lifestyle & Gezondheid, Medicijnen, Pillen en Bijwerkingen - Miljoenen ouderen slikken medicijnen die mogelijk de kans op dementie vergroten. Toch worden patiënten daar lang niet altijd duidelijk voor gewaarschuwd.
Artsen schrijven de middelen voor, apotheken leveren ze af en in de bijsluiter staan wel klachten als een droge mond, wazig zien, verstopping en vallen, maar over het risico voor mogelijke dementie als gevolg van de inname van sommige medicijnen, wordt meestal met geen woord gerept.
Het gaat om zogeheten anticholinergica. Deze medicijnen blokkeren acetylcholine, een belangrijke stof die hersencellen, zenuwen en spieren met elkaar laat communiceren. Ze worden onder meer voorgeschreven bij blaasproblemen, depressie, zenuwpijn, Parkinson en psychiatrische aandoeningen. Voorbeelden zijn amitriptyline, clozapine, olanzapine, oxybutynine, solifenacine en tolterodine.
Ouderen krijgen steeds meer pillen
Iedereen weet wel dat veel ouderen meerdere medicijnen per dag gebruiken, en vaak ook nog tegelijk. Vijf of meer geneesmiddelen wordt al ‘polyfarmacie’ genoemd. In Engeland slikken bijna acht miljoen 50-plussers minstens vijf voorgeschreven middelen. Meer dan twee miljoen mensen gebruiken er zelfs tien of meer.
Juist door die stapeling kunnen bijwerkingen en onderlinge wisselwerkingen gevaarlijk worden waarvoor met name ouderen extra gevoelig zijn. Zij kunnen last krijgen van verwardheid, duizeligheid, geheugenproblemen en valpartijen. Soms leidt zo’n medicijncocktail zelfs tot een ziekenhuisopname.
Toch worden geneesmiddelen vaak jarenlang herhaald zonder dat regelmatig serieus wordt onderzocht of ze nog wel nodig zijn. Je kunt je dan afvragen of er nog naar de patiënt als mens wordt gekeken, of juist naar zijn lijst met aandoeningen waarvoor telkens weer een nieuw pilletje klaarstaat?
Mogelijk 18 procent meer kans op dementie
Onderzoekers van de Universiteit van Nottingham analyseerden de medische gegevens van bijna één miljoen mensen boven de 55 jaar. Daaruit bleek dat gebruikers van anticholinerge blaasmedicijnen, waaronder oxybutynine, 18 procent meer kans hadden om dementie te ontwikkelen dan mensen die deze middelen niet gebruikten. Bij het alternatieve blaasmedicijn mirabegron, dat niet tot de anticholinergica behoort, werd geen statistisch aantoonbare verhoging gevonden.
Het onderzoek bewijst nog niet dat de medicijnen daadwerkelijk dementie veroorzaken. Maar wanneer hetzelfde verband herhaaldelijk in wetenschappelijk onderzoek wordt aangetroffen, moet je je toch gaan afvragen wat er aan de hand is en het lijkt mij logisch dat dan ook dat enige voorzichtigheid, zeker bij kwetsbare ouderen, vanzelfsprekend moet zijn. Maar hoie kan het toch dat patiënten niet uitdrukkelijk worden gewaarschuwd? En waarom wordt er niet veel vaker gezocht naar een middel met minder risico’s?
Voorschriften meer dan verdubbeld
Het aantal voorschriften voor anticholinergica is in Engeland sterk gestegen en ging van 2,6 miljoen in 2005 naar 6,2 miljoen vorig jaar. Een opmerkelijke ontwikkeling, omdat al jaren waarschuwingen klinken over de mogelijke gevolgen.
Geriater Lucy Pollock (University of Nottingham) vindt dat patiënten recht hebben op eerlijke informatie. Volgens haar wordt het gebruik van deze middelen onvoldoende gecontroleerd en geven voorschrijfsystemen vaak geen waarschuwing wanneer een arts een anticholinergisch medicijn voorschrijft.
Ook medische organisaties hebben gewaarschuwd dat artsen zich onvoldoende bewust zijn van de risico’s en niet altijd naar veiligere alternatieven kijken.
De pillendoos als stille bedreiging
Natuurlijk schrijven artsen medicijnen doorgaans voor met de bedoeling klachten te verminderen. Maar goede bedoelingen zijn niet genoeg wanneer patiënten jarenlang een groeiende verzameling pillen slikken waarvan de gezamenlijke gevolgen nauwelijks worden overzien.
Angstige gevolgen
Een recept uitschrijven is natuurlijk makkelijk en snel gebeurd. Regelmatig onderzoeken of een medicijn nog nodig is, of bijwerkingen worden herkend en of medicijnen in overleg met de patiënt verantwoord kunnen worden afgebouwd, vraagt veel meer aandacht en…daar is niet altijd tijd voor. Hierin wordt ernstig tekort geschoten. Ouderen worden te gemakkelijk volgepropt met medicijnen, terwijl controle en duidelijke waarschuwingen achterblijven. Daar wordt geen of veel te weinig aandacht aan besteed. Dat is niet alleen hartstikke zorgelijk, maar ronduit beangstigend wanneer het mogelijk om een verhoogd risico op dementie gaat.
Medicatiebeoordeling
Natuurlijk is het niet altijd zinvol om als patiënt zèlf te bepalen om plotseling te stoppen met de inname van voorgeschreven medicijnen. Wie een of meer van deze middelen gebruikt, kan toch echt beter eerst even naar de arts of apotheker gaan en vragen om een volledige medicatiebeoordeling. De belangrijkste vraag daarbij moet zijn of al deze pillen werkelijk nog nodig zijn en of er veiligere alternatieven bestaan.
