Als een goedkoop medicijn werkt, wie verdient er dan nog aan?

Ze raakt aan een fundamentele vraag: Hoe onafhankelijk is geneesmiddelenonderzoek wanneer degene die het financiert uiteindelijk ook geld moet verdienen aan het resultaat?

Farmaceutische bedrijven hebben ons veel belangrijke en levensreddende medicijnen gebracht. Maar het zijn tegelijkertijd commerciële ondernemingen met aandeelhouders, concurrenten, patenten en omzetdoelstellingen. Een nieuw gepatenteerd geneesmiddel kan jarenlang veel geld opleveren. Bij een goedkoop middel waarvan het patent is verlopen, ligt dat anders.

Dat betekent niet dat goedkope medicijnen automatisch beter werken. Het betekent wél dat er minder financiële prikkels kunnen bestaan om miljoenen te investeren in onderzoek naar nieuwe toepassingen ervan.

Ivermectine en de coronadisussie

Ivermectine is een bestaand geneesmiddel dat al tientallen jaren wordt gebruikt tegen bepaalde parasitaire infecties. Tijdens corona ontstond discussie over de vraag of het ook COVID-19 kon behandelen. Er verschenen positieve en negatieve onderzoeken, waarvan de kwaliteit sterk uiteenliep. Belangrijke gezondheidsinstanties gingen het uiteindelijk niet als standaardbehandeling tegen COVID-19 aanbevelen.

In de Verenigde Staten stelt senator Ron Johnson echter al jaren vragen over de manier waarop ivermectine en hydroxychloroquine tijdens de pandemie werden behandeld. Daarbij richtte hij zich onder anderen op voormalig corona-adviseur Anthony Fauci.

Johnson bracht ook de bekende hydroxychloroquine-studie uit The Lancet ter sprake. Deze studie uit 2020 kreeg wereldwijd enorme aandacht, maar werd kort daarna ingetrokken toen ernstige problemen ontstonden rond de betrouwbaarheid en controleerbaarheid van de gebruikte gegevens. Dat bewijst niet dat hydroxychloroquine daardoor wél werkte. Het bewijst wel iets anders namelijk dat zelfs onderzoek in gerenommeerde wetenschappelijke tijdschriften ernstig tekort kan schieten.

En dan fenbendazol

Ook fenbendazol krijgt steeds meer aandacht. Dit middel wordt vooral in de diergeneeskunde gebruikt tegen parasieten. Er bestaat preklinisch onderzoek naar mechanismen die mogelijk interessant zijn bij kanker, terwijl op internet verhalen circuleren van mensen die het middel zelf gebruiken.

Maar laboratoriumonderzoek of onderzoek bij dieren bewijst nog niet dat fenbendazol kanker bij mensen kan behandelen. Daarvoor zijn goede klinische studies noodzakelijk.

En precies daar ontstaat opnieuw de interessante vraag: Wie gaat miljoenen investeren in uitgebreid onderzoek naar een goedkoop bestaand middel wanneer daar nauwelijks exclusief aan te verdienen valt?

Goedkoop betekent niet werkzaam – maar wel onderzoek waard

Hier zit een structureel probleem in ons geneesmiddelensysteem. Commerciële bedrijven investeren logischerwijs vooral waar een investering kan worden terugverdiend. Daardoor kunnen nieuwe toepassingen van oude, goedkope en patentvrije geneesmiddelen commercieel minder aantrekkelijk zijn om uitgebreid te onderzoeken.

Dat is geen bewijs dat farmaceutische bedrijven bewust werkzame medicijnen onderdrukken. Maar het betekent evenmin dat commerciële belangen geen rol spelen bij de vraag welke geneesmiddelen veel onderzoeksgeld en aandacht krijgen.

Daarom zou onderzoek naar goedkope bestaande medicijnen niet uitsluitend afhankelijk moeten zijn van commerciële ondernemingen. Overheden, universiteiten en onafhankelijke onderzoeksfondsen hebben hier eveneens een belangrijke verantwoordelijkheid.

De discussie over ivermectine en fenbendazol zou daarom minder moeten gaan over voor- en tegenstanders en meer over een paar fundamentele vragen:
Werkt het? Is het veilig? Is het onafhankelijk onderzocht? Wie betaalde het onderzoek? En bestaat er voldoende financiële prikkel om een goedkoop middel überhaupt grondig te onderzoeken?

Want goedkoop is geen bewijs dat een geneesmiddel werkt, maar duur en gepatenteerd zijn dat evenmin.

Door Jos de Jong