De regels zijn er wel, maar niemand kan ze vinden

In de praktijk blijken belangrijke gemeentelijke plannen vaak onvindbaar of onduidelijk gepubliceerd. Dat heeft directe gevolgen voor mensen die willen wonen, bouwen of verbouwen.

Onduidelijke cq onvindbare plannen

Stel, je wilt een huis kopen of bouwen. Je doet wat je hoort te doen en dus kijk je wat mag, je controleert een en ander met de gemeente en vertrouwt er uiteraard op dat de regels die je van de gemeente krijgt, inderdaad ook kloppen. Tot je grote verbazing blijkt echter dat er ergens een gemeentelijk plan bestaat dat jouw plannen wel eens fors kan raken, een plan dat nergens te vinden was, maar dat wèl wordt gebruikt bij een vergunning. Dat klinkt absurd voor woorden, maar dit is wel precies waar steeds meer mensen nu tegenaan lopen.

Omgevingsprogramma’s

Sinds de invoering van de Omgevingswet werken gemeenten met zogeheten omgevingsprogramma’s. Daarin staat hoe beleid in elkaar steekt en ook wordt uitgevoerd voor wonen, energie, geluid, verkeer en klimaat. Dat zijn niet zo maar even wat vrijblijvende praatstukken, maar het betreft wel degelijk harde regels die dus voor behoorlijke verwarring kunnen zorgen.

Openbaarheid via losse pdf zonder duidelijke status

Deze programma’s zouden openbaar en makkelijk te vinden moeten zijn via het ‘Landelijke digitale systeem van de Omgevingswet’. Niets is echter minder waar omdat veel gemeenten hun programma’s nog niet hebben gepubliceerd. Andere gemeenten doen dat weer onvolledig of kiezen voor noodoplossingen, zoals een of andere losse pdf zonder duidelijke status. Vrijwillige programma’s over bijvoorbeeld woningbouw, mobiliteit of energie verdwijnen dan ook regelmatig helemaal uit beeld.
Toch kunnen dit soort plannen invloed hebben op vergunningen en besluiten. Wie een woning wil kopen, verbouwen of ontwikkelen, moet dus heel duidelijk kunnen zien welk beleid geldt. Maar, als deze plannen onvindbaar zijn, slaat onzekerheid toe. Achteraf kan namelijk wel eens blijken dat een besluit is gebaseerd op beleid dat nooit echt goed bekend is gemaakt.

Gemeenten zijn zoekende

Gemeenten geven toe dat ze nog steeds zoeken naar de beste mogelijkheden om aan deze plannen kenbaarheid te geven, maar weten niet exact hoe zij dit het beste kunnen doen. De nieuwe wet vraagt namelijk geheel andere werkwijzen en het digitale systeem is uitermate ingewikkeld. En dus ontstaan er juridische risico’s. Programma’s die niet op de juiste manier zijn gepubliceerd, zijn dan ook mogelijk niet geldig. Gemeenten die er toch op sturen, staan enorm zwak als er bezwaar of beroep wordt aangetekend.

Consequenties omgevingsprogramma’s, tasten in het duister

Het grootste probleem is dat niemand precies weet hoe zwaar zo’n omgevingsprogramma nu eigenlijk telt. Is het hoofdzakelijk richtinggevend beleid, of mag een gemeente er daadwerkelijk besluiten op baseren? Die vraag is vooralsnog niet beantwoord en dus tasten betrokkenen in het duister. Pas wanneer de Raad van State hierover uitspraken doet, komt er eindelijk duidelijkheid. Men is al een tijd bezig met een landelijke evaluatie, maar echte conclusies kunnen nog jaren op zich laten wachten.

Grijze gebieden

Tot die tijd zit iedereen in een grijs gebied. De Omgevingswet beloofde overzicht, duidelijkheid en eenvoud, maar natuurlijk gebeurt het tegenovergestelde zolang belangrijke plannen onvolledig of onvindbaar zijn. Voor mensen die willen wonen of bouwen betekent dat vooral één ding: onzekerheid. En precies dát is waar een overheid eigenlijk geen twijfel over zou mogen laten bestaan.

Jos de Jong