Gebruikerswaardering: 5 / 5
NLMagazine, Artificial Intelligence - Onderzoekers gebruiken massaal AI. Maar liefst zo’n 84% werkt er al actief mee. Toch loopt de betrouwbaarheid achter. AI-tools zoals ChatGPT en Claude genereren overtuigende antwoorden, maar zonder toegang tot betrouwbare, wetenschappelijke bronnen kunnen ze ook fouten (‘hallucinaties’) produceren. Dat is geen bug, maar een logisch gevolg van hoe deze systemen werken.
Het echte probleem zit niet in de tools, maar in de infrastructuur. Slechts 40% van de onderzoekers krijgt via hun instelling toegang tot geschikte AI-voorzieningen. Daardoor bouwen onderzoekers zelf oplossingen, vaak zonder duidelijke richtlijnen, training of controle. Dat brengt risico’s met zich mee zoals oncontroleerbare resultaten, datalekken en verlies van intellectueel eigendom.
AI wordt inmiddels standaard gebruikt, bijvoorbeeld voor literatuuronderzoek (68%). Dit versnelt werk en levert nieuwe inzichten op, maar onderzoekers blijven kritisch. Als je wetenschappelijk wilt publiceren en je gebruikt daar deels een AI-toepassing voor, dan is het raadzaam alles nog eens zorgvuldig te controleren op juistheid. Vertrouwen blijft een knelpunt.
Opvallend is dat 80% vooral algemene AI-tools gebruikt, terwijl gespecialiseerde wetenschappelijke AI nauwelijks bekend is. Deze tools missen echter directe toegang tot peer-reviewed databanken, waardoor ze vaak aannemelijke maar niet-bestaande bronnen genereren.
De oplossing ligt bij instellingen:
-
Koppel wetenschappelijke databases direct aan AI-tools
-
Zorg voor duidelijke richtlijnen en training
-
Maak afspraken over verificatie, bronvermelding en dataveiligheid
-
Investeer in AI-vaardigheden als kerncompetentie
De conclusie is helder: AI is blijvend en verandert onderzoek fundamenteel. De vraag is niet óf onderzoekers AI gebruiken, maar of instellingen de systemen bouwen die AI betrouwbaar maken. Zonder die stap komt de kwaliteit en integriteit van onderzoek onder druk te staan.
Jos de Jong
