NLMagazine/Energie - Datacenters liggen de laatste tijd flink onder vuur. Volgens actiegroepen zijn het enorme energieslurpers die kostbare ruimte innemen, veel water verbruiken en bijdragen aan de macht van grote technologiebedrijven.
Maar tegelijkertijd klinkt vanuit de energiesector juist een heel ander geluid. Daar ziet men datacenters steeds vaker als een mogelijke oplossing voor een groeiend probleem op ons elektriciteitsnet. Hoe zit dat eigenlijk?
De discussie laaide opnieuw op nadat Extinction Rebellion actie voerde tegen een nieuw Microsoft-datacenter in Amsterdam-Westpoort. Volgens de actiegroep symboliseren datacenters alles wat er mis is met de huidige maatschappij; een groeiende afhankelijkheid van Big Tech, een hoog energieverbruik en een verdere aantasting van natuur en milieu.
Toch is die kritiek niet zonder tegenstrijdigheden. Vrijwel iedereen maakt tegenwoordig gebruik van diensten die volledig draaien op datacenters. E-mail, internetbankieren, sociale media, videostreaming, cloudopslag en kunstmatige intelligentie zouden zonder deze digitale infrastructuur simpelweg niet kunnen bestaan.
Datacenters gebruiken stroom, maar hoeveel eigenlijk?
Dat datacenters veel elektriciteit verbruiken staat buiten kijf. Toch blijkt uit de cijfers dat hun aandeel kleiner is dan veel mensen denken. Alle datacenters in Nederland samen zijn goed voor ongeveer vijf procent van het totale elektriciteitsverbruik. Omdat elektriciteit slechts een deel uitmaakt van ons totale energiegebruik, komt dat uiteindelijk neer op ongeveer één procent van het totale Nederlandse energieverbruik.
Ter vergelijking: alleen al het verwarmen van woningen en gebouwen is verantwoordelijk voor ongeveer twintig procent van ons totale energieverbruik.
Stroomtekort of juist een overschot?
Vrijwel dagelijks horen we dat het elektriciteitsnet overbelast raakt en dat Nederland kampt met netcongestie. Vaak ontstaat daarbij de indruk dat we simpelweg te veel stroom gebruiken.
Toch plaatsen verschillende deskundigen daar vraagtekens bij. Het totale elektriciteitsverbruik is de afgelopen jaren namelijk nauwelijks gestegen. Het grootste probleem lijkt vooral te ontstaan doordat op zonnige en winderige dagen enorme hoeveelheden elektriciteit tegelijk worden opgewekt.
Die pieken zijn soms zo groot dat het stroomnet ze niet kan verwerken. Daardoor moet een deel van de opgewekte zonne- en windenergie zelfs worden afgeschakeld. Met andere woorden: duurzame stroom gaat verloren omdat er op dat moment onvoldoende afnemers zijn.
Kunnen datacenters juist helpen?
Precies daar komen datacenters in beeld. Zij kunnen grote hoeveelheden elektriciteit afnemen op momenten dat er een overschot aan duurzame energie beschikbaar is. Dat voorkomt dat een deel van die stroom verloren gaat en helpt om het elektriciteitsnet stabieler te belasten.
Opmerkelijk genoeg pleiten ook verschillende energiebedrijven inmiddels voor méér datacenters. Niet omdat ze meer stroom willen verspillen, maar juist omdat er op bepaalde momenten meer duurzame elektriciteit beschikbaar is dan er wordt gebruikt.
Dat staat haaks op de boodschap die burgers vaak krijgen. Huishoudens horen regelmatig dat ze hun stroomverbruik moeten beperken, terwijl tegelijkertijd grote stroomverbruikers worden aangemoedigd zich juist in Nederland te vestigen.
Een economische kans
Naast de energiediscussie speelt ook de economie een belangrijke rol. Kunstmatige intelligentie ontwikkelt zich razendsnel en vraagt enorme hoeveelheden rekenkracht. Moderne AI-datacenters kunnen daarom een belangrijke economische motor worden. Ze trekken investeringen aan, zorgen voor werkgelegenheid en kunnen Nederland een sterke positie geven binnen de snel groeiende AI-sector.
Tegenstanders wijzen daarentegen op de grote afhankelijkheid van internationale technologiebedrijven, het ruimtebeslag en het hoge energieverbruik.
Meer nuance in het debat
De discussie over datacenters is daarmee veel minder zwart-wit dan vaak wordt voorgesteld. Ja, datacenters gebruiken veel elektriciteit. Maar ze kunnen tegelijkertijd helpen om overtollige duurzame energie nuttig te gebruiken en een belangrijke bijdrage leveren aan de Nederlandse economie.
Misschien is het daarom tijd om het debat minder vanuit emotie en meer vanuit feiten te voeren. Want de echte vraag is niet alleen hoeveel stroom een datacenter verbruikt, maar vooral welke rol het kan spelen in een energiesysteem dat steeds meer afhankelijk wordt van zon en wind. Alleen met een eerlijke en complete afweging kan worden bepaald of datacenters vooral een probleem zijn... of juist een deel van de oplossing
