Door Jos de Jong - NLMagazine/Stolpboerderijen - Wie aan een stolpboerderij denkt, denkt aan Noord-Holland. De grote, piramidevormige daken tekenen zich scherp af tegen de Hollandse luchten en vormen al eeuwenlang een herkenbaar onderdeel van het landschap. Stolpboerderijen komen vrijwel alleen voor en Noord-Holland en zijn onlosmakelijk verbonden met de identiteit van de provincie.
Sommige stolpen dragen een houten constructie die al honderden jaren oud is. Generaties boeren leefden, werkten en bouwden er voort op het vakmanschap van hun voorgangers. Er bestaan verschillende typen, zoals de Noord-Hollandse stolp en de West-Friese stolp. Samen vertellen zij het verhaal van de landbouw, het waterbeheer en het dagelijks leven in deze regio. Elke stolp op zich is een tastbaar hoofdstuk uit de geschiedenis van Noord-Holland.
Verandering in gebruik
Ooit vormde de stolp het hart van het boerenbedrijf. Onder één imposant dak woonden mensen, stond het vee en lag het hooi opgeslagen. Door veranderingen in de landbouw en schaalvergroting verloren veel stolpboerderijen hun oorspronkelijke functie, hetgeen leidde tot leegstand, verval, brand en nota bene ook sloop wat je je hedentendage niet kunt voorstellen. Met elke verdwenen stolp verdwijnt ook een stuk karakter uit het fraaie Noord-Holland. Wat overblijft, is een open plek waar ooit geschiedenis stond. Doodzonde dus; stolpboerderijen, hoe duur in onderhoud ook, zouden eigenlijk net als landgoederen en kastelen, als erfgoed moeten worden bewaard.
Aantal stolpboerderijen sterk afgenomen
Waar er in 1950 nog zo’n 10.000 stolpboerderijen in Noord-Holland stonden, zijn dat er vandaag nog ongeveer 4.000. Dat betekent dat meer dan de helft in enkele decennia is verdwenen. Juist daarom is het behoud van de overgebleven stolpen zo belangrijk en urgent. Deze bijzondere gebouwen mogen niet verder uit het landschap verdwijnen. Zij bepalen het gezicht van Noord-Holland en geven kleur en betekenis aan dorpen, polders en dijken.
De provincie stimuleert daarom herbestemming bij leegstand, bijvoorbeeld naar wonen, zorg of werken, zodat stolpboerderijen een nieuwe toekomst krijgen zonder hun historische waarde te verliezen. Tegelijkertijd wordt zorgvuldig in kaart gebracht hoeveel stolpen er nog zijn en welke cultuurhistorische waarde zij vertegenwoordigen.
Waardevolle bescherming
Met deze kennis kunnen gemeenten gericht beleid maken om waardevolle stolpboerderijen te beschermen èn ruimte te bieden aan passende nieuwe ontwikkelingen. Momenteel worden alle stolpboerderijen opnieuw beoordeeld door onderzoekers van ‘MOOI Noord-Holland’. Op basis daarvan wordt de bestaande waarderingskaart geactualiseerd.
De stolpboerderij is geen reliek uit het verleden, maar een levend symbool van wie wij zijn als Noord-Holland. Elke stolp vertelt het verhaal van ons landschap, onze landbouw en onze gemeenschappen. Als wij deze gebouwen laten verdwijnen, verliezen we een deel van onze identiteit. Daarom zetten wij alles op alles om onze stolpen te behouden, niet alleen voor vandaag, maar voor de generaties na ons.”
Het doel is zo helder als wat; de stolpboerderij mag niet verdwijnen uit Noord-Holland. Want wie het landschap van Noord-Holland liefheeft, kan niet om de stolp heen. Zij zijn bakens van geschiedenis, symbolen van vakmanschap en dragers van héél veel spannende verhalen. Het behoud van stolpboerderijen is geen nostalgie maar zorg voor identiteit, erfgoed en toekomst.
Bron: Provincie Noord-Holland
