NLMagazine, Vrijheid - Wat betekent vrijheid eigenlijk? Volgens Judith Zeeman is het een woord dat we te makkelijk gebruiken. Vrijheid zonder verantwoordelijkheid is leeg, zegt ze. Echte vrijheid ontstaat pas wanneer mensen samen eigenaarschap nemen van hun werk, hun middelen en hun toekomst.
Judith Zeeman begeleidt ondernemers en particulieren op wat zij het pad naar zelfleiderschap noemt. Als systemisch therapeut werkt ze aan moreel leiderschap, coöperaties en nieuwe vormen van ondernemen. Haar missie is helder: bijdragen aan een systeemverandering waarin het algemeen belang vooropstaat. “Zonder eigen middelen is er geen tegenmacht,” stelt ze. “En zonder tegenmacht blijft echte democratie een illusie.”
Die overtuiging komt niet uit het niets. Zeeman werkte jarenlang als ontwerper en consultant op het snijvlak van vormgeving en zingeving, en adviseerde financiële instellingen over duurzaamheid. Maar gaandeweg ontdekte ze iets ongemakkelijks. “Mijn adviezen werden vooral gebruikt als windowdressing,” zegt ze. “Het echte doel was bijna altijd maximale winst.”
Geldcreatie uit het niets
Na de bankencrisis van 2008 dook ze dieper in het geldsysteem. Wat ze daar zag, schokte haar. “De meeste mensen weten niet dat banken geld creëren uit het niets wanneer ze een lening verstrekken. Een bedrag wordt ingetypt en daar wordt rente over gevraagd. Die rente betaal jij met echte arbeid, met echte waarde.” Volgens Zeeman vormt juist die scheve verhouding de kern van het probleem. “Zonder onze leningen zou die geldcreatie niet eens plaatsvinden. Toch belandt een groot deel van de opbrengsten uiteindelijk bij een ultrarijke financiële elite.”
Zowel het kapitalisme als het communisme functioneren volgens haar top-down. “In beide systemen bepaalt een kleine groep de regels en profiteert van de arbeid van de massa. In het communisme via de staat, in het kapitalisme via rente en financiële constructies.” Het gevolg is dat geld steeds verder losraakt van de reële economie. “Zodra leningen worden gebruikt voor speculatie in plaats van opbouw, ontstaat ontwaarding. Dat zien we nu overal.”
Eigendom geeft onafhankelijkheid
Daarom hamert Zeeman op het belang van eigendom. Ze grijpt terug op de tijd na de Franse Revolutie. “Democratie begon niet met stemrecht, maar met het recht om bezit te hebben. Wie geen eigendom heeft, blijft afhankelijk.” Dat recht staat volgens haar opnieuw onder druk. “Als burgers niets meer bezitten, keren we terug naar een modern slavensysteem. Dat is moreel onhoudbaar.”
Coöperatieve economie
De oplossing ziet Zeeman in een coöperatieve economie. Niet vrijblijvend, maar gedragen door verantwoordelijkheid en zeggenschap. “In een coöperatie delen mensen eigendom en beslissingen. Ondernemers kunnen samen investeren, werknemers kunnen partners worden in het bedrijf. Maar het begint bij cultuur: durven leiders echt macht te delen?” Stemrecht zonder consequenties is volgens haar zinloos. “Als je mensen inspraak geeft, moet je hun beslissing ook volgen.”
Angst vs transparantie en openheid
In haar werk als IFS-therapeut ziet Zeeman dezelfde patronen telkens terugkeren. Dominantie en volgzaamheid, angst om controle te verliezen, angst om buitengesloten te worden. “Het oude systeem is gebaseerd op angst. Coöperatie kan alleen bestaan als er vertrouwen is en dat vraagt transparantie en open communicatie.”
Zeeman is scherp; de financiële elite weet precies wat ze wil en werkt met een lange termijnvisie. “Als wij een ander systeem willen, zullen we ons moeten verenigen. Bottom-up, coöperatief, met echte inspraak voor iedereen.” Het doel is niet eindeloze groei, zegt ze, maar het verhogen van het gemiddelde. “Dat is hoe welvaart voor iedereen ontstaat.”
Wilt u meer weten?
Voor wie niet weet waar te beginnen, organiseert Zeeman samen met Steve Aernouts workshops over cocreatie. Daar draait alles om de kracht van de groep. “Veel problemen kun je niet alleen oplossen. Samen wel.”
Daarnaast begeleidt ze mensen die op zoek zijn naar richting in hun leven. Niet omdat ze vastzitten in het verleden, maar omdat ze voelen dat er meer mogelijk is. “Mensen missen vaak hun eigen kernkracht, juist omdat die zo vanzelfsprekend voelt. Ik help hen hun missie helder te krijgen, niet vaag, maar concreet.”
De volgende uitspraak van Zeeman laat aan duidelijkheid niets te wensen over:
“Macht is geen individueel bezit. Macht ontstaat pas wanneer mensen zich verbinden.”
Bron: De Andere Krant
