Gebruikerswaardering: 5 / 5
Column door Fred van Assendelft - NLMagazine/Columns - Jumboisme heeft niets met de bekende supermarkt te maken. Het betekent zoiets als grootheidswaanzin, maar dan anders. De term werd voor het eerst gebruikt in een preek in de Ebenezer Baptist Church in Atlanta, Georgia door Martin Luther King op 4 februari 1968.
In deze preek sprak King over het menselijke verlangen om belangrijk te zijn – wat hij het "drum major instinct" (drang om vooraan te lopen) noemde. In dat kader gebruikte hij "jumboism" als een kritiek op materialisme, prestige, en de drang naar grootsheid omwille van status. Hij verwees bijvoorbeeld naar de neiging van mensen om zich te omringen met dure en grote dingen – zoals grotere auto's of huizen – als een manier om zichzelf belangrijker te voelen.
Journalist en theoloog Alain Verheij (1989) introduceerde deze nieuwe afleiding (gevormd uit jumbo of Jumbo, de naam van het bekende olifantje, en –isme) las ik onlangs in Trouw. In het Nederlands een nieuwe vorming, maar het is een vernederlandsing van Engelse jumboism. “Daarbij maakt het niet uit hoe moreel verantwoord het is en hoeveel kwaliteit het heeft. Het is groot, dus het is goed”, legt Verheij uit. En hij gaat verder: “Eén blik op de boekhandels in onze treinstations toont algauw hoe dit werkt. Op de tafel met bestsellers liggen de biografieën van sporthelden, steenrijke ondernemers en populaire entertainers. Ook beruchte misdadigers mogen niet ontbreken, want zij zijn dan misschien criminelen, maar wel tópcriminelen. Dan heb je toch iets goed gedaan”.
Met het achtervoegsel –isme worden vrij vaak nieuwe afleidingen gevormd. Die woorden duiden dan meestal een bepaalde stroming, beweging, opvatting of houding van mensen aan. Het aantal -ismen is al met al oneindig groot, denk aan dataïsme, groot vertrouwen in big data; limitarisme, stroming in de economische ethiek die bepleit dat er een limiet moet worden gesteld aan individuele rijkdom en wokisme, het (te) woke zijn of worden gevonden. (Woordenboek van Nieuwe Woorden (WNW))
King gaf aan dat jumboïsme het verlangen is om groots te leven en je belangrijk te voelen. Wierp de dominee een blik vooruit naar de huidige tijd, waarin een leider meent recht te hebben op vredesprijzen, zich uitroept tot beste president en vindt dat hij de enige is die Amerika groot kan maken ? Dat mogen we dan best benoemen: trumpisme, een equivalent van jumboïsme.
