Gebruikerswaardering: 5 / 5
Column door Fred van Assendelft - NLMagazine/Columns - Mijn eerste echte speech voor een wat groter publiek was tijdens een ouderavond op de school waar ik les gaf. Er zaten een kleine tweehonderd ouders in de aula en ik had alles prima voorbereid. Ik had zelfs in de UB (universiteitsbibliotheek) gekeken hoe dat moest: speechen met handgebaren en andere non-verbale communicatie.
En hoe het ging ? Het kwam waarschijnlijk wat clownesk over.
Non-verbale technieken worden al in de Romeinse tijd beschreven door de retoricus Quintilianus (±35 - ±100). Met tekst alleen lukt het je niet, meende hij. Hij analyseerde toen al het gebruik van hoofd, gezicht, handen en de rest van het lichaam.
Een goed voorbeeld van een politicus waarbij verbale en non-verbale communicatie synchroon lopen, was Obama (1961). Bij hem viel op hoe zijn expressies samenvielen met wat hij zei. Hij benadrukte inhoudelijke punten met intonatie én met handbewegingen, vaak synchroon met het ritme van zijn zinnen. Het oogde spontaan, maar was waarschijnlijk goed getraind.
In de politiek wordt vaak gebruik gemaakt van drie soorten gebaren: iconische gebaren, deiktische gebaren en beatgebaren. Iconische gebaren beelden uit wat je zegt (het dier was zo groot), deiktische gebaren zijn wijsgebaren (zoals iemand aanwijzen in het publiek). Beatgebaren worden het meest gebruikt: het zijn handbewegingen die de structuur en het ritme van je spraak ondersteunen. Dat kan zijn door je hand op het ritme van je stem te bewegen of met drie vingers aangeven dat je nu bij punt drie bent.1
De subtiele signalen die tijdens een gesprek worden uitgewisseld, lijken minstens zo belangrijk te zijn voor succes als de gesproken tekst. Onze emotionele uitdrukkingen, de kleding die we dragen, de manier waarop we praten en zelfs de wijze waarop we een vraag inleiden – ‘Laat ik u een vraag stellen’ - al die signalen kunnen de communicatie sterk beïnvloeden2.
Van groot belang in de taal, de non-verbale communicatie.
1: De klassieke taxonomie van McNeill (1992) besproken in: “Talking hands. Reference in speech, gesture, and sign.” Marieke Hoetjes, Tilburg University, 2015
2: Perception management in negotiations: How conversations shape negotiation outcomes, dissertatie van Tina Dudenhöffer, Amsterdam Business School, 2025 ( https://pure.uva.nl/ws/files/249988318/Thesis.pdf )
